Γράφει ο Τσιόδρας Σωτήριος, Λοιμωξιολόγος, Καθηγητής Παθολογίας Λοιμώξεων, Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ και ο Μητσάκος - Μπαρμπαγιάννης Κυριάκος, Μαιευτήρας Γυναικολόγος, Πρόεδρος ΔΣ Κλινικής ΡΕΑ

Τι είναι ο κοκκύτης και πόσο μεταδοτικός είναι;

Ο κοκκύτης οφείλεται στο βακτήριο του κοκκύτη (Bordetella pertussis) και είναι μια εξαιρετικά μεταδοτική νόσος. Ένας ασθενής με κοκκύτη μεταδίδει την νόσο όταν αρχίζει κι έχει τα πρώτα συμπτώματα σε έως και το 80% των ανεμβολίαστων ή ατελώς εμβολιασμένων ατόμων. Κάθε 1 μολυσμένος υπολογίζεται πως μεταδίδει την νόσο σε 8 με 10 επίνοσα άτομα. Με την κατάλληλη θεραπεία η μετάδοση σταματά περίπου στις 5 ημέρες, ενώ χωρίς θεραπεία η μετάδοση μπορεί να συμβεί έως και 3 εβδομάδες μετά την έναρξη του βήχα.

Ο κοκκύτης χαρακτηρίζεται από σοβαρές κρίσεις βήχα ακόμη και πνευμονία. Αν η λοίμωξη μεταδοθεί σε ένα βρέφος που δεν έχει ακόμη εμβολιαστεί, μπορεί να είναι πολύ σοβαρή και απειλητική για τη ζωή του. Τα βρέφη διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο σοβαρής νόσου και θανάτου και σχεδόν όλοι οι θάνατοι στις χώρες της Ευρώπης, έχουν καταγραφεί σε βρέφη κάτω των τριών μηνών.

Είναι συχνός στην πατρίδα μας;

Εξάρσεις του κοκκύτη παρατηρούνται κάθε τρία έως πέντε χρόνια. Σύμφωνα με στοιχεία του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας, υπάρχει σημαντική αύξηση του αριθμού των κρουσμάτων εφέτος και οι ηλικίες που επηρεάζονται περισσότερο είναι τα παιδιά, οι νεαροί έφηβοι και τα βρέφη που δεν έχουν ολοκληρώσει τον εμβολιασμό. Το 2024 είχαν καταγραφεί 440 κρούσματα στην Ελλάδα από τα οποία το 61% ήταν σε παιδιά και εφήβους ηλικίας μικρότερης των 18 ετών.  Τα περισσότερα κρούσματα καταγράφηκαν στην Αττική. Μεταξύ των κρουσμάτων περιλαμβάνονται τρεις (3) θάνατοι, ένας σε νεογνό, ένας σε βρέφος σχεδόν 2 μηνών και ένας σε ενήλικα. 

Απαιτείται αυξημένη κλινική υποψία για την νόσο του κοκκύτη ιδιαίτερα σε ενήλικες με επίμονο παροξυσμικό βήχα, ακόμα και χωρίς άλλα συμπτώματα. Είναι επιβεβλημένη η εγρήγορση των επαγγελματιών υγείας και ιδιαίτερα των Παιδιάτρων, Νεογνολόγων και Μαιευτήρων Γυναικολόγων, αλλά και των Γενικών Ιατρών, Παθολόγων και Πνευμονολόγων για την έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία.

Η δήλωση του κρούσματος στον Εθνικό Οργανισμό Δημόσιας υγείας (ΕΟΔΥ) είναι υποχρεωτική και συνδυάζεται με την διαχείριση των στενών επαφών του κρούσματος.

Ποιο είναι το κύριο μέτρο πρόληψης;

Η νόσηση με κοκκύτη δεν καταλείπει ισόβια ανοσία, επομένως, ανεμβολίαστα ή ατελώς εμβολιασμένα άτομα (και έγκυες) που ανάρρωσαν από κοκκύτη, θα πρέπει να εμβολιάζονται σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών. Η προστασία έναντι του κοκκύτη επιτυγχάνεται μέσω του έγκαιρου εμβολιασμού των βρεφών, από τον 2ο μήνα ζωής, και την έγκαιρη ολοκλήρωση του εμβολιασμού με όλες τις απαιτούμενες δόσεις εμβολίων των παιδιών, εφήβων και των ενηλίκων σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών.

Πρόσθετα μέτρα για την πρόληψη της μετάδοσης του κοκκύτη είναι η απομόνωση του (ύποπτου ή επιβεβαιωμένου) κρούσματος, η έγκαιρη έναρξη αντιμικροβιακής αγωγής στο κρούσμα, ο εμβολιασμός και η χορήγηση χημειοπροφύλαξης στις επαφές του κρούσματος. Προτείνεται η χορήγηση αντιμικροβιακής αγωγής σε στενές επαφές που μένουν στο ίδιο σπίτι με το κρούσμα ανεξάρτητα από την εμβολιαστική τους κατάσταση και την ηλικία, εφόσον στο σπίτι υπάρχει παιδί κάτω του 1 έτους. 

Χρειάζεται εμβολιασμός της εγκύου στην διάρκεια της εγκυμοσύνης;

Ναι, είναι απαραίτητος, με πρωταρχικό στόχο την προστασία των βρεφών τα οποία κινδυνεύουν από σοβαρή νόσο και θάνατο τους πρώτους μήνες της ζωής τους, που είναι ακόμη ανεμβολίαστα ή ατελώς εμβολιασμένα. Τα βρέφη κατά τους πρώτους μήνες ζωής και μέχρι να εμβολιαστούν δεν διαθέτουν δική τους άμυνα έναντι του κοκκύτη. Ο μόνος τρόπος για να προστατευτούν από τον κοκκύτη είναι μέσω του εμβολιασμού της εγκύου και των ατόμων φροντίδας τους.

 Ο εμβολιασμός κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης σε κάθε κύηση και κατά προτίμηση από την 27η έως την 36η εβδομάδα κύησης προσφέρει ισχυρή προστασία στην μητέρα και στο νεογέννητο από την πρώτη μέρα της γέννησής του.  Ο εμβολιασμός μπορεί να πραγματοποιηθεί και από τις 20 εβδομάδες στις γυναίκες που έχουν εντοπιστεί ως υψηλού κινδύνου για πρόωρο τοκετό. Αν έχει προηγηθεί δόση εμβολίου κατά του κοκκύτη στους μήνες πριν την εγκυμοσύνη, η δόση κατά την εγκυμοσύνη μπορεί να χορηγηθεί αργότερα, στο τρίτο τρίμηνο, ώστε να μεγιστοποιηθεί το διάστημα μεταξύ των δόσεων ενώ παράλληλα να αυξηθούν τα επίπεδα ανοσίας που θα μεταβιβαστούν στο μωρό.

Επειδή η ανοσία από το εμβόλιο κατά του κοκκύτη εξασθενεί με τον καιρό, συστήνεται από τους διεθνείς οργανισμούς και το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών, ο εμβολιασμός των εγκύων σε κάθε εγκυμοσύνη ακόμη και αν οι εγκυμοσύνες είναι κοντά χρονικά.

Τι πρέπει να προσέξουν οι οικογένειες με νεογνά και μικρά βρέφη;

Όλα τα ανεμβολίαστα ή ατελώς ανεμβολίαστα μέλη της οικογένειας όπου υπάρχουν νεογνά και μικρά βρέφη, θα πρέπει να εμβολιάζονται έγκαιρα, ιδανικά τουλάχιστον δύο εβδομάδες πριν την επαφή με αυτά.

Είναι ασφαλής ο εμβολιασμός;
Ναι, το εμβόλιο είναι ασφαλές τόσο για την έγκυο γυναίκα όσο και για το μωρό.

Είμαι έγκυος, τι πρέπει να κάνω;
Το δωρεάν εμβόλιο κατά του κοκκύτη κατά την εγκυμοσύνη είναι ο καλύτερος τρόπος για να προστατέψετε το νεογέννητό σας από την πρώτη μέρα γέννησης.

Είναι επίσης σημαντικό να εμβολιάζονται κατά του κοκκύτη και εκείνοι που θα είναι κοντά στο μωρό σας στις πρώτες εβδομάδες της ζωής του. Βεβαιωθείτε ότι τα υπόλοιπα παιδιά σας έχουν ενημερωμένα τα εμβόλιά τους και ζητήστε από τους φροντιστές και τους στενούς συγγενείς που δεν έχουν εμβολιαστεί κατά του κοκκύτη τα τελευταία 10 χρόνια, να βεβαιωθούν ότι έχουν εμβολιαστεί τουλάχιστον δύο εβδομάδες πριν έρθουν σε επαφή με το μωρό σας.

Σχεδιάζω εγκυμοσύνη, τι πρέπει να κάνω;

Εάν σχεδιάζετε μια εγκυμοσύνη ή είστε ήδη έγκυος, μιλήστε με τον γιατρό σας, για τα εμβόλια που χρειάζεστε κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης (όπως του κοκκύτη και της γρίπης).