Γράφουν οι:

Δημήτρης Α. Τζεφεράκος, Μαιευτήρας Γυναικολόγος Αναπαραγωγής,  MD, MSc

Αριστείδης Τζεφεράκος, Μαιευτήρας Γυναικολόγος

Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος, Μαιευτήρας Γυναικολόγος, Διευθυντής Μονάδας Γονιμότητα & Εξωσωματικής Γονιμοποίησης IVF ΡΕΑ, Επικεφαλής ΕΚΕ Κλινικής ΡΕΑ, Αντιπρόεδρος ΔΣ Κλινικής ΡΕΑ

Μία από τις πιο συχνές ενδοκρινικές διαταραχές που επηρεάζουν τη γυναικεία υγεία αλλάζει επίσημα όνομα. Το Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών, γνωστό διεθνώς ως PCOS, μετονομάζεται σε Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome (PMOS), που στα ελληνικά μπορεί να αποδοθεί ως Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο. Η αλλαγή ανακοινώθηκε επίσημα μέσω παγκόσμιας συναινετικής διαδικασίας και σηματοδοτεί μια ουσιαστική εξέλιξη στον τρόπο με τον οποίο η διεθνής επιστημονική κοινότητα κατανοεί και περιγράφει τη συγκεκριμένη πάθηση.

Το ζήτημα αφορά άμεσα μια μεγάλη μερίδα του πληθυσμού. Το σύνδρομο επηρεάζει περίπου 1 στις 8 γυναίκες παγκοσμίως, με περισσότερες από 170 εκατομμύρια γυναίκες σε αναπαραγωγική ηλικία να ζουν με την πάθηση. Παρά τη συχνότητά του, παραμένει σε σημαντικό βαθμό υποδιαγνωσμένο, με εκτιμήσεις που δείχνουν πως ένα μεγάλο ποσοστό των γυναικών που πληρούν τα κριτήρια δεν έχει λάβει επίσημη διάγνωση.

Γιατί χρειάστηκε η αλλαγή του ονόματος

Η παλαιότερη ονομασία, «Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών», θεωρείται πλέον ανακριβής και πέρα από την επιστημονική της ασάφεια λειτουργεί συχνά παραπλανητικά για ασθενείς και επαγγελματίες υγείας. Ο όρος υπονοεί παρουσία παθολογικών κύστεων στις ωοθήκες, κάτι που δεν αντιστοιχεί στην πραγματικότητα της πάθησης. Το υπερηχογραφικό εύρημα αφορά μικρά μη εξελισσόμενα ωοθυλάκια και σχετίζεται με διαταραχές στην ωοθυλακιογένεση και την ωορρηξία, όχι με πραγματικές κύστεις.

Αυτή η σημασιολογική ανακρίβεια είχε πρακτικές συνέπειες. Για πολλές δεκαετίες, το PCOS αντιμετωπιζόταν κυρίως ως γυναικολογικό ή αναπαραγωγικό ζήτημα. Η σύγχρονη έρευνα όμως έχει δείξει πως πρόκειται για μια πολυσυστημική κατάσταση, με ενδοκρινικές, μεταβολικές, αναπαραγωγικές, ψυχολογικές και δερματολογικές εκδηλώσεις. Η εστίαση στις κύστεις και στις ωοθήκες αποδείχθηκε ότι περιορίζει τόσο την κλινική κατανόηση, όσο και τη φροντίδα που λαμβάνουν οι γυναίκες με τη συγκεκριμένη διάγνωση.

Πώς προέκυψε το νέο όνομα

Η μετονομασία δεν είναι αποτέλεσμα μονομερούς απόφασης. Προέκυψε μέσα από μια αυστηρά δομημένη διεθνή συναινετική διαδικασία στην οποία συμμετείχαν 56 ακαδημαϊκοί, κλινικοί και ασθενοκεντρικοί οργανισμοί από όλες τις περιοχές του πλανήτη. Πάνω από 14.000 ασθενείς και επαγγελματίες υγείας συμμετείχαν σε διεθνή ερωτηματολόγια, ενώ ακολούθησαν workshops με εκπροσώπους διαφόρων ιατρικών και μή ειδικοτήτων.

Η διαδικασία ακολούθησε τη μεθοδολογία Delphi και τις τεχνικές nominal group, και κατέληξε στην επιλογή του νέου όρου με βάση τέσσερις βασικές αρχές: επιστημονική ακρίβεια, σαφήνεια στην επικοινωνία, αποφυγή στιγματισμού και πολιτισμική καταλληλότητα.

Τι σημαίνει PMOS

Η νέα ονομασία επιλέχθηκε γιατί περιγράφει με ακρίβεια τις τρεις βασικές διαστάσεις της πάθησης:

Πολυενδοκρινικό (Polyendocrine). Το σύνδρομο δεν αφορά μία μόνο ορμόνη, αλλά πολλαπλές ενδοκρινικές διαταραχές. Εμπλέκονται η λειτουργία της ινσουλίνης, τα ανδρογόνα, οι νευροενδοκρινικοί μηχανισμοί και οι ωοθηκικές ορμόνες. Η υπερανδρογοναιμία αποτελεί βασικό κλινικό και διαγνωστικό χαρακτηριστικό και μπορεί να συνδέεται με υπερτρίχωση, ακμή και αλωπεκία.

Μεταβολικό (Metabolic). Οι μεταβολικές διαταραχές αποτελούν θεμελιώδες μέρος του συνδρόμου. Η αντίσταση στην ινσουλίνη και η υπερινσουλιναιμία μπορούν να ενισχύσουν την παραγωγή ανδρογόνων και να επηρεάσουν τη συνολική κλινική εικόνα. Η πάθηση μπορεί να σχετίζεται με δυσγλυκαιμία, σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, υπέρταση, δυσλιπιδαιμία, μη αλκοολική στεατωτική ηπατική νόσο, αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο και υπνική άπνοια.

Ωοθηκικό (Ovarian). Ο όρος διατηρεί την αναφορά στις ωοθήκες, αλλά με ακριβέστερο τρόπο, όχι ως αναφορά σε κύστεις, αλλά ως αναγνώριση της λειτουργικής συμμετοχής των ωοθηκών στο σύνδρομο. Η ωοθηκική δυσλειτουργία μπορεί να σχετίζεται με διαταραχές στην ωορρηξία, ακανόνιστους κύκλους, διαταραγμένη ωοθυλακιογένεση και υπογονιμότητα.

Πώς διαγιγνώσκεται κλινικά το σύνδρομο

Η διάγνωση γίνεται από εξειδικευμένο Μαιευτήρα Γυναικολόγο, αφού πρώτα αποκλειστούν άλλες διαταραχές που μπορεί να προκαλούν παρόμοια συμπτώματα. Στις ενήλικες γυναίκες, η διάγνωση βασίζεται στην παρουσία τουλάχιστον δύο από τα ακόλουθα κριτήρια:

• Ολιγο-ανωορρηξία, δηλαδή αραιή ή απούσα ωορρηξία
• Κλινική ή βιοχημική υπερανδρογοναιμία
• Πολυκυστική μορφολογία των ωοθηκών στο υπερηχογράφημα ή αυξημένη αντιμυλλέριος ορμόνη (AMH)

 

Στις έφηβες, η αξιολόγηση απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή, καθώς η εφηβεία συνοδεύεται φυσιολογικά από ορμονικές μεταβολές και ακανόνιστους κύκλους, επομένως η διάγνωση πρέπει να γίνεται με βάση εξειδικευμένα κριτήρια. Σε κάθε περίπτωση, η σωστή εκτίμηση πραγματοποιείται μέσω συνδυασμού ιστορικού, κλινικής εξέτασης, εργαστηριακού και απεικονιστικού ελέγχου, και δεν μπορεί να γίνει από την ασθενή μόνο με βάση τα συμπτώματα.

Η σημασία της αλλαγής στην κλινική πράξη

Η αλλαγή ονομασίας δεν σημαίνει ότι οι γυναίκες με διάγνωση PCOS έχουν πλέον διαφορετική πάθηση. Πρόκειται για την ίδια κατάσταση, με όνομα που πλέον αντανακλά καλύτερα τη φύση της. Αυτό που αλλάζει είναι ο τρόπος με τον οποίο περιγράφεται, κατανοείται και επικοινωνείται.

Ωστόσο, η αλλαγή έχει ουσιαστικές κλινικές προεκτάσεις:

Η νέα ονομασία ενθαρρύνει μια πιο ολοκληρωμένη ιατρική προσέγγιση, καθώς αναγνωρίζει ρητά τη μεταβολική και ενδοκρινική διάσταση της πάθησης. Στην πράξη, αυτό σημαίνει στενότερη συνεργασία μεταξύ Μαιευτήρα Γυναικολόγου, Ενδοκρινολόγου, Διαβητολόγου και όταν χρειάζεται καρδιολόγου ή ψυχολόγου. Σε ένα τριτοβάθμιο νοσοκομειακό περιβάλλον όπως η Κλινική ΡΕΑ, αυτή η διεπιστημονική προσέγγιση μπορεί να εφαρμοστεί συστηματικά.

Παράλληλα, αναμένεται έγκαιρη αναγνώριση της πάθησης σε γυναίκες που σήμερα δεν φτάνουν στη διάγνωση επειδή δεν εμφανίζουν τη χαρακτηριστική «πολυκυστική» εικόνα, παρότι έχουν τα ορμονικά και μεταβολικά χαρακτηριστικά του συνδρόμου.

Επιπλέον, αναμένεται μείωση της σύγχυσης των ασθενών και του ψυχολογικού φορτίου που σχετίζεται με τον όρο «κύστεις» έναν όρο που για πολλές γυναίκες δημιουργούσε ανησυχία για ανύπαρκτο παθολογικό εύρημα.

Μετάβαση τριών ετών

Η διεθνής μετάβαση στη νέα ονομασία προβλέπει περίοδο τριών ετών, με σταδιακή ενσωμάτωση της νέας ορολογίας σε επιστημονικά κείμενα, εκπαιδευτικό υλικό, ηλεκτρονικά αρχεία υγείας και διεθνή συστήματα ταξινόμησης νόσων, συμπεριλαμβανομένου του ICD του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Οι επόμενες διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες, που αναμένονται το 2028 και χρησιμοποιούνται σήμερα σε 195 χώρες, θα ενσωματώσουν επίσης τη νέα ονομασία.

Στη διάρκεια αυτής της μεταβατικής περιόδου, οι όροι PCOS και PMOS θα συνυπάρχουν, ώστε να υπάρξει χρόνος προσαρμογής για ασθενείς, επαγγελματίες υγείας και συστήματα υγείας. Σταδιακά, ο νέος όρος αναμένεται να επικρατήσει στην κλινική πράξη και στην επιστημονική βιβλιογραφία.

Συμπέρασμα

Η μετονομασία του PCOS σε PMOS δεν είναι αλλαγή θεωρητικού χαρακτήρα. Αποτυπώνει την επιστημονική εξέλιξη στην κατανόηση μιας από τις πιο συχνές παθήσεις της γυναικείας υγείας και αναμένεται να βελτιώσει ουσιαστικά τη φροντίδα που λαμβάνουν οι γυναίκες με τη συγκεκριμένη διάγνωση.

Για τις ασθενείς, το βασικό μήνυμα είναι σαφές: η πάθηση δεν αλλάζει, αλλάζει ο τρόπος που την ονομάζουμε και την κατανοούμε. Η νέα ονομασία στρέφει την προσοχή από μια στενή γυναικολογική εστίαση προς μια ολιστική κατανόηση που λαμβάνει υπόψη όχι μόνο τον κύκλο και τη γονιμότητα, αλλά και τη μεταβολική, καρδιαγγειακή, δερματολογική και ψυχολογική διάσταση.

Στην Κλινική ΡΕΑ, παρακολουθούμε τις διεθνείς επιστημονικές εξελίξεις και προσαρμόζουμε την κλινική μας πρακτική στα νεότερα δεδομένα, με στόχο τη συνεχή βελτίωση της φροντίδας που προσφέρουμε στις γυναίκες.